Podczas expose z 18 listopada 2011 r. Prezes Rady Ministrów Donald Tusk zapowiedział likwidację Funduszu Kościelnego. Od tego czasu trwają prace nad zmianami dotyczącymi finansowania kościołów i związków wyznaniowych w Polsce. Najczęściej w tym kontekście pojawiają się w mediach echa sporu Kościoła Katolickiego i instytucji rządowych, dotyczące dalszego finansowania działalności największego związku wyznaniowego w Polsce. Jednak w cieniu tych gorących dyskusji pojawia się coraz więcej znaków zapytania odnośnie mniejszych kościołów i wyznań. Czy i w jaki sposób będą w stanie sobie poradzić z nowymi okolicznościami? Czy znajdą środki na dalsze funkcjonowanie? Jakie zmiany może spowodować likwidacja Funduszu Kościelnego?

Na pytania te odpowiada dr Michał Zawiślak, adiunkt na Wydziale Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji, Katedra Prawa Wyznaniowego, specjalizujący się w zagadnieniach związanych z Funduszem Kościelnym.

Czy zmiany w funkcjonowaniu Funduszu Kościelnego to tylko kłopot dla kościołów mniejszościowych?

Obecnie zmiana Funduszu Kościelnego dla kościołów mniejszościowych oznaczać będzie wyłącznie kłopoty. Likwidacja FK oznaczać będzie obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne przez duchownych kościołów mniejszościowych z własnej kieszeni. Proponowany odpis z podatku (),5%) nawet w najśmielszych oczekiwaniach nie pozwoli na sfinansowanie składki na ubezpieczenie w 80% jak to miało miejsce dotychczas. Zatem po likwidacji FK duchowni kościołów mniejszościowych otrzymają pieniądze z odpisu podatkowego w nieznanej wysokości i trudnym do oszacowania terminie (te problemy są obecnie przedmiotem negocjacji związków wyznaniowych z Ministerstwem Administracji i Cyfryzacji), a równocześnie dramatycznie wzrosną obciążenia finansowe ich samych – a zatem także wspólnot, w których służą. Jak uczą doświadczenia innych krajów, w tym Włoch, wprowadzenie nowego modelu finansowania stwarza liczne problemy w mniejszościowych związkach wyznaniowych i dokonuje się z kilkuletnim opóźnieniem w stosunku do kościoła większościowego. Dzieje się tak między innymi dlatego, że we wspólnotach tych nie przeprowadza się niezbędnej analizy oraz debaty na ten temat, a rozwiązania nie są konsultowane z innymi stronami, w celu wypracowania najlepszego przygotowania do nowej sytuacji.

Mimo to, w dłuższej perspektywie, przewiduję same korzyści z likwidacji FK dla kościołów mniejszościowych, gdyż podobnie jak to miało miejsce we Włoszech, w końcu wypracują one swoje oryginalne rozwiązania (a nie kalkę rozwiązań katolickich) dostosowane do ich wewnętrznych potrzeb i oczekiwań. Diabeł tkwi jednak w szczegółach. Po pierwsze trzeba, aby wierni byli świadomi konsekwencji przyszłych rozwiązań, po drugie wysokość środków z odpisu podatkowego wcale nie musi być równa (i najprawdopodobniej nigdy nie będzie) tym, które dotychczas płynęły z FK. Ponadto każdy rok będzie się charakteryzował inną wysokością środków trudnych do oszacowania. Po drugie, trzeba bardzo precyzyjnie określić w trakcie negocjacji z rządem przyszłe regulacje prawne! Dlatego im szybciej rozpoczną się przygotowania do zmian, tym lepiej. Kościoły mniejszościowe właśnie teraz mają bodziec, oraz szansę na uporządkowanie swoich finansów i stworzenie nowoczesnego modelu finansowania, a przy okazji na lepsze wykorzystanie środków pochodzących od podatników. Możliwych rozwiązań szczegółowych jest bardzo wiele.

Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych tą tematyką na specjalne szkolenie poświęcone zmianom, jakie w najbliższym czasie przejdzie Fundusz Kościelny, wypływającym z nich zagrożeniom, ale także nowym możliwościom. Szkolenie odbędzie się 28 września, w Ewangelikalnej Wyższej Szkole Teologicznej we Wrocławiu i będzie prowadzone przez dr Michała Zawiślaka.